Ayiti, Insula Hispana i Hispaniola, czyli jak Haiti stało się Haiti

W języku polskim mamy mały problem z Haiti – to nie tylko państwo, ale także wyspa, na której poza Republiką Haiti położona jest też Dominikana. Dla odmiany Portugalczycy mają zupełnie odwrotny problem – tam państwo Haiti leży na Wyspie Świętego Dominika, czyli na Ilha de São Domingos. Skąd to całe zamieszanie?

Początki: Kolumb ląduje na Hispanioli… czyli tak właściwie gdzie?

Kolumb ląduje na Hispanioli
Kolumb ląduje na Hispanioli, 6 grudnia 1492 roku, witają go Arawakowie; źródło: Library of Congress Prints and Photographs Division Washington

Kiedy Kolumb wylądował w 1492 roku na wyspie, którą dzisiaj znamy pod nazwą Haiti, postanowił jakoś nowe ziemie nazwać. Padło na niezbyt kreatywne, ale za to łacińskie!, określenie Insula Hispana, czyli Hiszpańską Wyspę (po hiszpańsku: La Isla Española).

Prawda jest jednak taka, że Insula Hispana miała przed przybyciem Kolumba rdzennych mieszkańców, a ci rdzenni mieszkańcy swoje nazwy na tereny, na których mieszkali.

Mapa Españoli sporządzona przez Krzysztofa Kolumba
Mapa Españoli sporządzona przez Krzysztofa Kolumba w 1493 roku, [Public domain], Wikimedia Commons

Hispaniola według rdzennych mieszkańców

W momencie, w którym Kolumb pojawił się u brzegów Haiti, wyspa była podzielona na pięć części, z których każda była rządzona przez innego kacyka, a rdzennymi mieszkańcami wyspy byli Tainowie, (Indianie z grupy Arawaków). Tainowie, dla których górzyste tereny wyspy (aktualnie leżące w północnowschodniej Dominikanie) to było Ayiti, czyli ziemia wysokich gór. I właśnie od tego określenia z rdzennego języka Indian powstała później nazwa Haiti (za pośrednictwem francuskiego Haïti).

Skąd się wzięła Hispaniola?

Mapa Hispanioli i Puerto Rico
Mapa Hispanioli i Puerto Rico, autor: Joan Vinckeboons (1617-70), kartograf holenderski, data: prawdopodobnie 1639; źródło: Library of Congress

Natomiast nazwę Hispaniola (powszechnie stosowaną w większości języków jako określenie na wyspę Haiti) zawdzięczamy dwóm osobom. Najpierw Bartolomé de Las Casas, Sewilczyk biorący udział w konkwiście razem z cieszącym się złą sławą Nicolasem de Ovando, a później dominikanin i zdeklarowany obrońca Indian, skrócił nazwę do Españoli, a potem Pedro Mártir de Anghiera, mediolański historyk hiszpańskiej konkwisty, przerobił Españolę na Hispaniolę.

Skrócona historia losów wyspy (i jej nazwy)

Hispaniola znajdowało się pod wyłącznym panowaniem Hiszpanów do roku 1667, kiedy to zaczęli się nią coraz mocniej interesować francuscy korsarze. W efekcie ich wypraw i traktatu podpisanego w Rijswijk, który skończył wojnę Francji z Ligą Augsburską, w 1697 roku zachodnia część wyspy, czyli tereny dzisiejszego państwa Haiti, trafiła pod skrzydła króla Francji – Ludwika XIV, zwanego Królem Słońce. Żeby jeszcze bardziej sprawę zagmatwać, tereny, które znalazły się we władaniu Francuzów, wcale nie były znane jako Haiti, a… Saint-Domingue, czyli francuską wersją hiszpańskiego Santo Domingo.

Saint-Domingue było Saint-Domingue do roku 1801, kiedy to w efekcie buntu niewolników trwającego od 1791 roku i walk powstańczych, proklamowano powstanie republiki Haiti. Jak na świeżo wyzwolone spod władzy kolonizatorów państewko przystało, Haiti postanowiło rozpocząć własne podboje. Wybór padł oczywiście na najbliższego sąsiada, czyli na znajdującą się pod władzą Hiszpanów część wyspy, która uwolniła się spod wpływów Haiti i proklamowała niepodległość dopiero w 1844 roku.

W efekcie tych wszystkich zawirowań z Saint-Domingue, czyli francuskiej części wyspy, powstała Republika Haiti, a z Santo Domingo, czyli hiszpańskich terenów, Republika Dominikany.

W ramach podsumowania warto dodać, że Haiti w języku polskim też było Hispaniolą, przynajmniej do XIX wieku, kiedy to zaczęto stosować określenie Haiti na całą wyspę.

Categories : Dominikana, Haiti
Tags : ,